Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, har 30 soniyada dunyoda bir inson virusli gepatit tufayli hayotdan ko‘z yummoqda. Ammo afsuski, ko‘pchilik uchun bu kasallik haqida yetarli ma’lumot mavjud emas. Ba’zan u alomatsiz kechadi,ba’zan esa faqat kech bosqichlarida seziladi.
Xo‘sh, “Gepatit nima? U qanday yuqadi? Uni qanday barvaqt aniqlash va davolash mumkin?”, “Hozirgikunda dunyo miqyosida gepatitdan zararlanganlar va u bilan bog‘liq o‘lim holatlari qay darajada?” mana shu va boshqa muhim savollarga javob olish topamiz.
– Eng boshida jigar organining ahamiyatidan boshlasak. Nega aynan gepatitga qarshi kurashga bu qadar katta e’tibor qaratiladi?
– Jigar inson organizmida 500 danortiq hayotiy funksiyalarini bajaradi: qonni filtrlash, moddalar almashinuvini boshqarish, zaharli moddalarni chiqarish va hokazo. Gepatit — bu jigarningyallig‘lanishidir. U viruslar, giyohvand moddalar, toksinlar, alkogol yoki ayrim dori vositalari sababli kelib chiqishi mumkin. Virusli gepatitning A, B, C, D va E turlari mavjud.
– Shular ichida qaysi turlari eng xavfli hisoblanadi?
– Gepatitning B va C turlari surunkali jigar kasalliklariga olib keladi, shuningdek, jigar sirrozi, jigar funksiyasining yo‘qotilishi, jigar saratoni, jigar yetishmovchiligi va gepatit bilan bog‘liq o‘limning bir necha turlariga sabab bo‘ladi.
– Jahondagi epidemiologik holat haqida nima deysiz?
– 2022 yilda gepatit B va C turi 1,3 million kishining o‘limiga sababbo‘lgan. Har kuni taxminan 6000 kishi virusli gepatitni yuqtiradi va har 30 soniyada dunyoda bir kishi gepatitdan vafot etadi. Shuningdek, 304 million kishisurunkali virusli gepatit infeksiyasi bilan yashamoqda.
– Qay darajada tashhis va davolash ishlari olib borilmoqda?
– Bugungi kunda dunyo bo‘yicha gepatit B bilan kasallangan 220 millionkishiga va gepatit C bilan kasallangan 36 millionga yaqin insonga umuman tashhis qo‘yilmagan. Aksariyathollarda insonlarda alomatlar faqat kasallikning kechki bosqichlarida paydo bo‘ladi. Tashhis qo‘yilganlar ichida ham davolanish ko‘lami past: 7 million kishi gepatit B dan, 12,5 million kishi esa gepatit C dan davolanadi.
– Ko‘plab gepatit kasalliklarini va ushbu kasallikdan o‘limning oldini olish mumkinmi?
– Gepatitni bartaraf etish va JSSTning bu yo‘nalishdagi 2030 yilga qadarulkan maqsadlariga erishish uchun virusli gepatitni davolashning soddalashtirilgan xizmatlari uchun quyidagilar ta’minlanishi kerak:
· surunkali gepatit B bilan yashayotgan barcha homilador ayollar davolanish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak va ularning chaqaloqlari infeksiyaning oldini olish uchun tug‘ilganda gepatit B ga qarshi vaksinalardan foydalana olishlarikerak;
· gepatit B va gepatit C bilan yashayotgan odamlarning 90 foiziga tashhis qo‘yilishi kerak;
· tashxis qo‘yilgan odamlarning 80 foizi gepatit C dan shifo topishi yoki gepatit B ni davolash dasturida ishtirok etishning yangi kengaytirilgan mezonlariga muvofiq davolanishi kerak.
Ammo JSSTda surunkali virusli gepatitni tashxislash, davolash va uning oldini olish bo‘yicha aniq tavsiyalar va yo‘riqnomalar mavjud bo‘lsada, dunyo bo‘ylab juda ko‘p hollarda aholi bu xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga ega emas va ular ba’zan faqat markazlashtirilgan yoki ixtisoslashtirilgan shifoxonalarda mavjud.
– Aholiga tavsiyalaringiz?
– Gepatitni erta aniqlash, oldini olish va davolash – barchamizga taalluqli. Har kim o‘zini tekshirtirishi vabolalarini
vaqtida emlatishi kerak. Gepatitni yengish mumkin — lekin bu faqat birgalikda amalga oshiriladi.
O‘z sog‘ligingizga befarq bolmang.
ШАҢАРАҚ БИР МОЧАЛКАДАН ПАЙДАЛАНЫЎЫ МҮМКИН БЕ? Ҳәр бир шаңарақтың өзине тән гигиеналық әдетлери болады. Айырым үйлерде ҳәмме бир мочалкадан пайдаланса, базылары ҳәтте мочалкадан бир мәртеден артық пайдаланбайды. Қайсы жағдай шынында да гигиена көзқарасынан туўры болса, базылары буған тек ғана әдетленип қалған, болғаны. «Шаңарақлық» мочалкадан пайдаланыў қаншелли дурыс? Буған микробиологлар жуўап береди. Гигиена қағыйдаларына гөре, ҳәр бир адамның жеке мочалкасы ҳәм сүлгиси болыўы шәрт. Тис щёткасын айтпаса да болады. Өйткени ҳәр ким өз микробиозы, бактерияларына ийе болып, олар өзи ушын ғана қәўипсиз. Бирақ басқаларға зыян жеткерип қойыўы мүмкин. Биз айырым микроорганизмлер менен «апақ-шапақ» болып жасаймыз. Олар бәрқулла бизиң микрофлорамызда болады. Егер де оған сырттан жат денелер түссе, ортада қарама-қарсылық келип шығады. Бул ақыбетинде қышыма ҳәм бөртпелер сыяқлы қолайсыз жағдайлардан үлкен кеселликлерге дейин себеп болыўы мүмкин. Әдетте мочалка қурғап үлгермейди, себеби ол ҳәрдайым ығал жерде турады. Сол тәризде ол бактериялар, соның ишинде Staphylococcus aureus (алтын рең стафилококк) көбейиўи ушын қолай шараят жаратады. Бул бактерия көплеген кеселликлерди келтирип шығарыўы мүмкин: безеў (угри) сыяқлы жеңил тери инфекцияларынан баслап менингитге шекем. Кеселлик жуқтырыўдың алдын алыў ушын айрықша мочалкадан пайдаланыў, ислетип болғаннан кейин жақсылап жуўып кептириў талап етиледи.
Шадлық гормонлары туўралы
Денсаўлықтың дәрежелери
Мәмлекетлик медицина қамсызландырыў механизмлерин енгизиў бойынша әмелге асырылатуғын ис-илажлар ҳаққында МАҒЛЫЎМАТ
Биз түрли кеселликлерге қарсы гүресиўде дәрилерге сүйенемиз. Сол себепли, ҳәр бир шаңарақта үлкен бе, киши ме дәри қутысы болады. Ҳәтте дәрилер менен емлениўге қарсы адамлардың үйинде де биринши медициналық жәрдемди көрсетиўге мөлшерленген дәри қутысы бар. Олардан ең керек ўақытларда пайдаланып, дәртимизди жеңиллестиремиз. Усы дәри-дәрмақлардың биз билмеген қандай зыянлары бар? Бүгинги тема тап усы ҳаққында…